Een terugroepactie betekent niet automatisch dat je motor op het punt staat uit elkaar te vallen. Fabrikanten grijpen vaak juist in omdat een onderdeel kán falen en ze dat risico niet willen laten voortbestaan. Bij Yamaha’s Y-AMT is het probleem inmiddels wel meer dan een theoretische rekensom: in Japan zijn 40 defecten gemeld, zonder dat daarbij ongelukken zijn gebeurd.
Het gaat om de MT-09 met Y-AMT en de Tracer 9 GT+ Y-AMT. Een schakelas in het automatische schakelmechanisme kan door herhaald gebruik beschadigen en uiteindelijk breken. Dan kan de motor slecht of helemaal niet meer schakelen en in het uiterste geval strand je. Yamaha vervangt de betreffende schakelas daarom door een aangepast exemplaar. Dat meldt Yamaha in de officiële terugroepactie.
De gewone MT-09 heeft al jaren een conventionele versnellingsbak die dit werk zonder problemen doet. Waarom krijgt juist Y-AMT met deze schakelas te maken?
Y-AMT is minder exotisch dan het klinkt
Yamaha heeft voor Y-AMT niet vanaf nul een compleet nieuwe automatische versnellingsbak ontwikkeld. Onderin zit nog steeds een grotendeels conventionele motorfietsversnellingsbak. Het verschil zit vooral in de bediening.
Op een gewone MT-09 trek je zelf de koppeling in en beweeg je met je linkervoet het schakelpedaal. Bij Y-AMT zijn die handelingen geautomatiseerd. Twee elektrische actuatoren nemen het werk over: één bedient de koppeling en één het schakelmechanisme. Tegelijk laat de elektronica ontsteking, injectie, gasklep, koppeling en versnellingsbak op elkaar aansluiten.
Yamaha heeft behoorlijk wat werk verzet om die geautomatiseerde schakeling snel én soepel te laten verlopen.
Yamaha helpt de schakeling met een veer
Tussen de elektrische schakelactuator en het eigenlijke schakelmechanisme zit bij Y-AMT een speciaal ontwikkelde schakelstang met een ingebouwde veer. Die heeft een duidelijke functie: sneller schakelen zonder dat de aandrijflijn daarbij een harde klap krijgt.
Normaal gesproken kan een versnelling pas echt loskomen zodra de belasting tussen de tandwielen voldoende is weggenomen. Yamaha laat de actuator bij Y-AMT al eerder beginnen. Eerst wordt de veer in de schakelstang voorgespannen. Zodra het motorkoppel wordt teruggenomen en de versnellingsbak kan schakelen, komt die opgeslagen energie vrij en beweegt het schakelmechanisme snel door naar de volgende versnelling.
Je kunt het zien als een klein mechanisch aanloopje: eerst energie opslaan, daarna in één keer gebruiken.
Volgens Yamaha’s eigen technische ontwikkelingspaper over Y-AMT verkort dat de tijd waarin tijdens opschakelen geen aandrijving beschikbaar is. De fabrikant paste daarvoor ook de transmissietandwielen aan. Het aantal dogs waarmee de versnellingen aangrijpen ging van vijf naar zes, waardoor ze minder ver hoeven te draaien voordat de volgende versnelling volledig aangrijpt.
Dat zijn onderdelen die je als rijder nooit ziet, maar wel voelt wanneer een Y-AMT snel schakelt zonder dat de aandrijflijn daarbij onrustig wordt.
De schakelas is bij Y-AMT daadwerkelijk anders
De veerbelaste schakelstang en de schakelas uit de terugroepactie zijn niet hetzelfde onderdeel. De schakelstang zit tussen de actuator en het schakelmechanisme; de schakelas zit verderop in dat mechanisme.
Voor Y-AMT heeft Yamaha bovendien daadwerkelijk een andere schakelas ontwikkeld dan voor de gewone MT-09. Yamaha Taiwan noemt voor de getroffen Y-AMT de schakelasassemblage BRS-18101-01. De normale MT-09 gebruikt B7N-18101-00.
We kunnen dus niet zeggen dat Yamaha precies dezelfde as simpelweg door een elektromotor laat bedienen. Y-AMT heeft een eigen assemblage, passend bij de manier waarop het systeem schakelt.
Of die as dunner is, van ander materiaal is gemaakt of in absolute zin zwakker is dan het onderdeel van de handgeschakelde MT-09, weten we niet. Yamaha publiceert daar geen technische gegevens over.
Wat de fabrikant wel zegt, is duidelijk genoeg: bij de ontwikkeling is de benodigde sterkte van de schakelas onvoldoende beoordeeld. Door herhaald schakelen kan het onderdeel daardoor beschadigen en uiteindelijk breken. Yamaha Taiwan vat het nog directer samen en spreekt van onvoldoende sterkte van de schakelasassemblage.
Daarmee lijkt het niet te gaan om een toevallige slechte productiebatch, maar om een onderdeel dat in de praktijk zwaarder wordt belast dan bij de ontwikkeling was voorzien. Yamaha vervangt de complete assemblage daarom door een aangepast exemplaar.
Komt het door de snelle Y-AMT-schakeling?
Die conclusie kunnen we niet trekken. Het ligt voor de hand om de elektrische actuator, de voorgespannen veer en de gebroken schakelas aan elkaar te koppelen, zeker omdat Y-AMT zijn schakelmechanisme heel anders bedient dan een menselijke linkervoet.
Yamaha zegt echter nergens dat de veerconstructie, de kracht van de actuator of de hoge schakelsnelheid de directe oorzaak is. We weten alleen dat Y-AMT een eigen schakelmechanisme en een eigen schakelas gebruikt, en dat van die as achteraf is vastgesteld dat de sterkte onvoldoende was berekend.
Veertig gevallen, geen ongelukken
In Japan vallen 1.289 motoren onder de terugroepactie: 603 exemplaren van de MT-09 S, zoals de Y-AMT-versie daar heet, en 686 Tracer 9 GT+ Y-AMT’s. Bij het Japanse ministerie zijn 40 meldingen van het defect bekend. Er zijn geen ongelukken geregistreerd. De aantallen staan in de officiële Japanse terugroepdocumentatie.
De campagne beperkt zich inmiddels niet meer tot Japan. Taiwan roept eveneens MT-09 Y-AMT’s terug en ook in Europa is de terugroepactie verschenen. De Finse verkeersautoriteit omschrijft specifiek dat de stopper van de schakelas bij herhaald schakelen kan breken.
Voor Nederland hebben we op dit moment nog geen afzonderlijke bevestiging gevonden. Dat betekent niet automatisch dat Nederlandse motoren buiten de campagne vallen; terugroepacties verschijnen niet in ieder land op hetzelfde moment.
Wie een MT-09 Y-AMT of Tracer 9 GT+ Y-AMT rijdt, hoeft dus niet bij iedere opschakeling te vrezen dat de versnellingsbak het begeeft. Daarvoor zijn terugroepacties nu juist bedoeld: een bekende zwakke plek aanpakken voordat die bij veel meer motoren problemen veroorzaakt.
Technisch is deze wel wat interessanter dan de gemiddelde recall. Yamaha automatiseerde een conventionele versnellingsbak met slimme mechaniek om sneller en soepeler te kunnen schakelen. Van één specifiek onderdeel in die keten blijkt nu dat het sterker had moeten zijn.
